Η «Ασφαλής χρήση του Διαδικτύου για τα παιδιά» ήταν το θέμα συνεδρίου, που διοργάνωσε το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου με το Γραφείο Νεότητος της Ι. Αρχιεπισκοπής Αθηνών και την Αντιπροσωπεία της Ε.Ε. στην Ελλάδα, την Τρίτη, στο πλαίσιο των εορτασμών και εκδηλώσεων για την Ημέρα Ασφαλούς Διαδικτύου (Safer Internet Day).

Η ημέρα αυτή, που φέτος εορτάστηκε για έβδομη χρονιά σε περισσότερες από 60 χώρες, αποτελεί εφαλτήριο ευαισθητοποίησης μικρών και μεγάλων στα θέματα που αφορούν την ασφαλή και ηθικά σωστή χρήση του Διαδικτύου, του κινητού τηλεφώνου και όλων των διαδραστικών τεχνολογιών που είναι πια κομμάτι της καθημερινότητάς μας.

Σύμφωνα με μελέτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 50% των ευρωπαίων εφήβων αποκαλύπτουν προσωπικές πληροφορίες στον ιστοχώρο, οι οποίες μπορεί να παραμείνουν για πάντα στο διαδίκτυο και να διαβαστούν από όλους. Με την ευκαιρία της Ημέρας Ασφαλέστερης Χρήσης του Διαδικτύου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στέλνει το εξής μήνυμα στους εφήβους: «Πριν δημοσιεύσεις, σκέψου!». Η Επιτροπή χαιρέτησε τα μέτρα προστασίας των παιδιών που είναι χρήστες ιστοτόπων κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία έλαβαν οι 20 εταιρίες που υπέγραψαν πέρυσι τις αρχές για ασφαλέστερη κοινωνική δικτύωση.

Οι περισσότερες από τις εταιρίες αυτές έδωσαν στους ανήλικους χρήστες τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τους διαδικτυακούς κινδύνους, καθώς διευκόλυναν την αλλαγή των προσωπικών ρυθμίσεων, τον αποκλεισμό χρηστών ή τη διαγραφή ανεπιθύμητων σχολίων και περιεχομένου. Κατά την άποψη της Επιτροπής, όμως, χρειάζονται περισσότερες προσπάθειες για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο. Λιγότερες από τις μισές εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης (40%) έχουν φροντίσει ώστε το προφίλ των χρηστών ηλικίας κάτω των 18 ετών να είναι προσβάσιμο μόνο από τους προεπιλεγμένους φίλους τους, ενώ μόνο το ένα τρίτο των εταιριών αυτών απάντησαν σε αναφορές χρηστών που ζητούσαν βοήθεια.

«Αν θέλουμε να σκέφτονται τα παιδιά πριν αναρτήσουν, πρέπει οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης να δημοσιεύουν τις σωστές πληροφορίες χρησιμοποιώντας κατάλληλη διατύπωση. Πέρυσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε τις εταιρίες να λάβουν μέτρα και χαίρομαι που πολλές από αυτές ανταποκρίθηκαν σ’ αυτή την έκκληση», δήλωσε η κα Viviane Reding, Επίτροπος της ΕΕ αρμόδια για θέματα Κοινωνίας της Πληροφορίας και Μέσων Μαζικής Πληροφορίας. «Ωστόσο, όλες οι εταιρείες πρέπει να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες. Είναι απαραίτητο να προκαθορίζεται ως ιδιωτικό το προφίλ των ανηλίκων και να δίδονται ταχύτατα κατάλληλες απαντήσεις στις ερωτήσεις και στις αναφορές καταχρήσεων. Το Διαδίκτυο έχει πλέον ζωτική σημασία για τα παιδιά μας και η ασφάλειά του αποτελεί ευθύνη όλων μας».

Πέρυσι, την Ημέρα Ασφαλέστερης Χρήσης του Διαδικτύου, οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης αναγνώρισαν ότι οι νεαροί χρήστες, καθώς και οι γονείς τους, χρειάζεται να αισθάνονται ασφάλεια κατά την κοινωνική διαδικτυακή συναναστροφή και συνυπέγραψαν τις αρχές για ασφαλέστερη κοινωνική δικτύωση. Οι αρχές αυτές προέκυψαν από τις συζητήσεις που δρομολόγησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Απρίλιο του 2008 με ιστοτόπους κοινωνικής δικτύωσης, ΜΚΟ και ερευνητές. Τον Φεβρουάριο του 2009 υπέγραψαν τις αρχές για ασφαλέστερη κοινωνική δικτύωση 18 εταιρίες, στις οποίες προστέθηκαν άλλες δύο τον Ιούνιο του 2009.

Ένα έτος αργότερα, η Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των αρχών στους 25 ιστοτόπους τους οποίους διαχειρίζονται οι εταιρείες που τις υπέγραψαν. Διαπιστώθηκε ότι 19 από 23 ιστοτόπους παρέχουν συμβουλές για την ασφάλεια και πληροφορίες που απευθύνονται ειδικά στα παιδιά ή/και στους εφήβους (αυτό δεν ισχύει για 2 υπηρεσίες). Αυτές οι πληροφορίες είναι ευπρόσιτες και εύκολα κατανοητές σε 14 ιστοτόπους.

Από την έκθεση προκύπτει επίσης ότι οι περισσότερες εταιρίες παρέχουν στους ανήλικους χρήστες τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν ενδεχόμενους διαδικτυακούς κινδύνους και υιοθετούν ασφαλή προσέγγιση όσον αφορά την ιδιωτικότητα:

-Διευκολύνοντας τους χρήστες στον αποκλεισμό άλλων χρηστών και στην αφαίρεση σχολίων από το προφίλ τους
-Διευκολύνοντας τη ρύθμιση των σχετικών με την ιδιωτικότητα επιλογών, ώστε να μπορούν να επιλέξουν οι χρήστες εάν στο περιεχόμενο που αναρτούν στο Διαδίκτυο θα έχουν πρόσβαση μόνον οι φίλοι τους ή οι πάντες
-Παρέχοντας στους χρήστες τη δυνατότητα να ελέγχουν την απεικόνιση της διαδικτυακής τους κατάστασης (δηλαδή να επιτρέπουν ή όχι στους άλλους χρήστες να βλέπουν πότε είναι συνδεδεμένοι στο Διαδίκτυο).

Ωστόσο, άλλα εξίσου σημαντικά μέτρα προστασίας της ιδιωτικότητας εφαρμόστηκαν λιγότερο συστηματικά:
-Μόνο στο 40% των ιστοτόπων κοινωνικής δικτύωσης τα προσωπικά στοιχεία των ανηλίκων είναι προσβάσιμα μόνο από τους προεπιλεγμένους φίλους τους.
-Μόνο σε 11 από 22 ιστοτόπους είναι αδύνατη η ανεύρεση, μέσω μηχανής αναζήτησης, του ιδιωτικού προφίλ ανηλίκων.
-Ενώ 19 ιστότοποι, επί συνόλου 25, περιλαμβάνουν σύνδεσμο για αναφορές, προσβάσιμο ανά πάσα στιγμή, μόνο 9 (από 22) απάντησαν σε καταγγελίες που υποβλήθηκαν κατά την αξιολόγηση. Χρειάζεται, επομένως, επειγόντως βελτίωση των υπηρεσιών απάντησης στις αναφορές των χρηστών που ζητούν βοήθεια.

Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου παρουσιάστηκαν επίσης στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη γραμμή βοήθειας ΥποΣΤΗΡΙΖΩ. Η Γραμμή Βοηθείας 800 11 800 15 / help@saferinternet.gr του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου λειτουργεί επίσημα από τον Σεπτέμβριο του 2009 και τους πρώτους 4 μήνες λειτουργίας της, μέχρι το τέλος του 2009, δέχτηκε 443 αιτήματα είτε μέσω τηλεφώνου είτε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου σχετικά με προβλήματα που προέκυψαν κατά τη χρήση του Διαδικτύου.

Το περιεχόμενο των αιτημάτων που υποβλήθηκαν στη γραμμή έχει ως εξής:

Αναζήτηση πληροφοριών / συμβουλών 184  (41,53%)
Εξάρτηση                                         108  (24,38%)
Οικονομικές απάτες                            55  (12,42%)
Επικίνδυνο περιεχόμενο                       33   (7,45%)
Βία, εκφοβισμός                                  32   (7,22%)
Κλοπή προσωπικών δεδομένων             13   (2,93%)
Ανορεξία                                              9   (2,03%)
Αποπλάνηση ανηλίκων                          6   (1,35%)
Πρόθεση για αυτοκτονία                        1   (0,23%)
Εκβιασμός                                           1   (0,23%)
Άλλο                                                   1   (0,23%)

Το προσωπικό της γραμμής έδινε συμβουλές και πληροφορίες και παρείχε ψυχολογική υποστήριξη (306 αναφορές), παρέπεμπε στη γραμμή καταγγελιών Safeline.gr και στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος για περιπτώσεις ηλεκτρονικού εγκλήματος (66 αναφορές) ή σε άλλους αρμόδιους φορείς αντίστοιχα με τη φύση της αναφοράς (π.χ. καταναλωτικές οργανώσεις κ.λπ.) (29 αναφορές). Τέλος, 45 περιπτώσεις (10%) παραπέμφθηκαν στα ιατρεία της Μονάδας Εφηβικής Υγείας για να ενταχθούν στο πρόγραμμα της Μ.Ε.Υ. για τους εφήβους με υπερβολική ενασχόληση στο Διαδίκτυο.

Το 85% των ατόμων που κάλεσαν τη γραμμή ήταν ενήλικες, το 6% ανήλικοι και το 9% επαγγελματίες (π.χ. εκπαιδευτικοί). Υπενθυμίζεται ότι μπορεί κανείς να επικοινωνήσει με το προσωπικό της γραμμής καλώντας στον αριθμό χωρίς χρέωση για αστικές και υπεραστικές κλήσεις 800 11 800 15 από Δευτέρα έως Παρασκευή και ώρες 09:00 – 15:00, είτε αποστέλλοντας το μήνυμα στο help@saferinternet.gr. Η Γραμμή αυτή απευθύνεται σε εφήβους και τις οικογένειές τους, παρέχοντας υποστήριξη και συμβουλές για θέματα που σχετίζονται με τη χρήση του Διαδικτύου, του κινητού τηλεφώνου και των ηλεκτρονικών παιχνιδιών (παρενόχληση, εξάρτηση, επιβλαβές περιεχόμενο, παιδοφιλία, κ.α.).

Παράλληλα, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Ελληνικής Ανοικτής Γραμμής Safeline που δέχεται καταγγελίες για παράνομο περιεχόμενο στο Διαδίκτυο, ο αριθμός των καταγγελιών το 2009 έφτασε τις 1778, σημειώνοντας αύξηση 149% συγκριτικά με τις αντίστοιχες καταγγελίες του 2008 που ήταν μόλις 715.

Από το σύνολο των καταγγελιών που εξακριβώθηκαν όντως ως παράνομες βάσει τις Ελληνικής Νομοθεσίας:
-το 29% αφορά στην οικονομική απάτη μέσω διαδικτυακών αγορών
-το 20% αφορά στην παραβίαση προσωπικών δεδομένων 
-το 15% αφορά στην παιδική πορνογραφία
-το 16% αφορά στα παράνομα ηλεκτρονικά μηνύματα που σκοπό είχαν το phishing («ψάρεμα» προσωπικών δεδομένων με σκοπό την κλοπή οικονομικών στοιχείων)
-σε μικρότερο ποσοστό αναφέρθηκαν εγκλήματα όπως η παραβίαση πνευματικής ιδιοκτησίας, ρατσισμός, εξύβριση, παραβίαση του απορρήτου των επικοινωνιών και απειλή.

Τέλος, αυξημένος ήταν και ο αριθμός των καταγγελιών που αφορούσαν διαδικτυακά εγκλήματα που πραγματοποιήθηκαν μέσω των Συστημάτων Κοινωνικής Δικτύωσης (Social Networks). Από το σύνολο του παράνομων καταγγελιών που έλαβε η SafeLine, το 20% αφορούσε ιστοσελίδες όπως το Facebook, το Hi5, το ΥouΤube, και το Μyspace, με το Facebook να βρίσκεται στην πρώτη θέση με  ποσοστό 85%. Τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν μέσω αυτών των ιστοσελίδων αφορούσαν την παραβίαση προσωπικών δεδομένων και απορρήτου των επικοινωνιών, την εξύβριση/συκοφαντική δυσφήμηση και τέλος ένας μικρός αριθμός την προτροπή σε αυτοκτονία και το ρατσισμό.

Στο σχετικό διάγραμμα φαίνεται το περιεχόμενο των καταγγελιών και το ποσοστό τους επί του συνόλου των αναφορών που κατατέθηκαν στη Safeline.